Tegwen Bruce-Deans yw Prif Lenor Eisteddfod yr Urdd Maldwyn 2024

Advertisement

Datgelwyd heddiw (dydd Gwener, 31 Mai) ar Lwyfan y Pafiliwn Gwyn yn Eisteddfod yr Urdd Maldwyn 2024 mai Tegwen Bruce-Deans o Landrindod, Maesyfed sydd wedi’i choroni fel Prif Lenor yr ŵyl mewn seremoni a noddir gan Brifysgol Caerdydd.

Yn ail yn y gystadleuaeth oedd Mirain Iwerydd o Grymych a Heledd Evans o Gaerdydd yn drydydd.

Enillodd Tegwen y Gadair yn Eisteddfod yr Urdd Sir Gaerfyrddin y llynedd, sy’n ei gwneud yr ail berson erioed i gyflawni’r “dwbl”. Cyflawnwyd yr un gamp gan Iestyn Tyne yn 2019.

Y dasg eleni oedd cyfansoddi darn neu ddarnau o ryddiaith dros 2,500 o eiriau ar y thema ‘Terfynau’. Daeth 19 ymgais i law gyda’r beirniad Elin Llwyd Morgan a Caryl Lewis “wedi mwynhau dethol a thrafod y darnau.”

Meddai Caryl Lewis am y gwaith buddugol: “Dyma stori syml ond pwerus am ferch sy’n disgwyl am ei chariad mewn gorsaf drenau (‘Llefydd helô a ffarwel’) gyda neges sy’n annhebygol o’i blesio. Mae’r arddull yn farddonol ar adegau ond heb fod yn chwithig, a’r frawddeg olaf gryno yn cyfleu cyfrolau.

“Yn ddi-gwestiwn, dyma ddarn mwyaf caboledig a soffistigedig y gystadleuaeth a’r darllenydd yn medru synhwyro fod yna law brofiadol wrth y llyw yn ein harwain trwy’r daith emosiynol. Mae gan yr awdur lais graenus a dawn naturiol i fedru synhwyro rhythm stori. Wrth ddarllen, roedd y ddwy ohonom yn llwyr ymgolli yn y sefyllfa ac yn anghofio mai beirniadu oedden ni. Dyna ydi dawn llenor – i greu rhith y gallwn ei gredu gan fynd â’n meddyliau i lefydd newydd.”

Graddiodd Tegwen yn y Gymraeg o Brifysgol Bangor yn 2022. Mae hi bellach wedi ymgartrefu ym Mangor ac yn gweithio i BBC Radio Cymru.

Cyhoeddodd ei chyfrol gyntaf o gerddi, ‘Gwawrio’, fel rhan o gyfres ‘Tonfedd Heddiw’ Cyhoeddiadau Barddas. Ers hynny mae hi wedi ymuno â thîm Talwrn Twtil, ac yn un o bum bardd sydd yn rhan o gynllun Pencerdd eleni trwy garedigrwydd Llenyddiaeth Cymru a Barddas. Mae ei gwaith barddonol wedi ymddangos mewn sawl cyhoeddiad – ond dydy ei gwaith rhyddiaith erioed wedi cyrraedd print, cyn heddiw.

Y gemydd a’r gof arian Mari Eluned o Fallwyd yw gwneuthurwraig y Goron eleni. “Fy mwriad oedd creu coron ifanc ei naws sy’n cyfleu cyfraniad gwerthfawr yr Urdd a chymunedau amaethyddol, megis Maldwyn, a’u pwysigrwydd i ddyfodol ein diwylliant a’n hiaith,” esbonia Mari.

Rhoddir y goron gan Undeb Amaethwyr Cymru, Cangen Trefaldwyn.

Bydd y cyntaf, ail a thrydydd yn y cystadlaethau llenyddol gydol yr wythnos yn cael cyfle i fynd ar Gwrs Olwen yn yng Nghanolfan Ysgrifennu Tŷ Newydd, Llenyddiaeth Cymru er cof am Olwen Dafydd. Mae hyn yn bosib drwy nawdd Ymddiriedolaeth Olwen Griffith.